Naukowcy Politechniki Poznańskiej tropią mikrowłókna w jeziorach. Wyniki badań w czasopiśmie wydawnictwa Elsevier

Zespół badawczy z Wydziału Inżynierii Materiałowej i Fizyki Technicznej Politechniki Poznańskiej, we współpracy z naukowcami z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, sprawdził, jak bardzo jeziora północno-wschodniej Polski są zanieczyszczone mikrowłóknami oraz czy skala tego zjawiska zależy od bliskości człowieka. Wyniki badania ukazały się w czasopiśmie „Chemosphere”, wydawanym przez Elsevier [2].

Skąd biorą się mikrowłókna w jeziorach?

Podczas prania ubrań odrywają się od tkanin drobne włókna – część z nich jest na tyle mała, że nie widać ich w wodzie odpływającej z pralki. Włókna te mogą trafiać do rzek i jezior, a stamtąd być połykane przez organizmy wodne. Niektóre zawierają barwniki i dodatki stosowane w produkcji tkanin, mogą też wiązać inne zanieczyszczenia [1][2, rozdz. 1].

Jak przebiegały badania?

Naukowcy zbadali 11 jezior w regionie Pojezierza Mazurskiego, Wigierskiego Parku Narodowego oraz Suwalskiego Parku Krajobrazowego: siedem jezior mazurskich (m.in. Wierzbowskie, Czos, Probarskie, Kuc, Majcz Wielki, Inulec i Mikołajskie), trzy jeziora w Wigierskim Parku Narodowym (Okrągłe, Białe Wigierskie i Wigry) oraz Hańczę w Suwalskim Parku Krajobrazowym. Sześć z badanych jezior objętych jest ochroną [2, rozdz. 2.1].

Do identyfikacji materiału, z którego powstały poszczególne włókna, zespół wykorzystał spektroskopię Ramana – metodę, w której światło lasera daje odpowiedź charakterystyczną dla budowy chemicznej materiału, działającą jak swego rodzaju chemiczny odcisk palca [1][2, rozdz. 2.3].

Co wykazały wyniki?

Mikroplastik znaleziono we wszystkich badanych jeziorach, choć nie w każdej próbce. Łączna liczba włókien i fragmentów wynosiła od 47 do 875 na metr sześcienny wody, a włókna stanowiły średnio około 75% wszystkich znalezionych drobin (z wyjątkiem jeziora Białe Wigierskie, gdzie było to 45%). Najwyższe stężenia mikrowłókien odnotowano w jeziorze Czos, leżącym w granicach Mrągowa, oraz w jeziorze Mikołajskim w granicach Mikołajek. W jeziorach na obszarach chronionych stwierdzono od 33 do 370 włókien na metr sześcienny, a w jeziorach miejskich i nieobjętych ochroną – od 285 do 845 [1][2, rozdz. 3.1].

Naukowcy opracowali wskaźnik presji człowieka (tzw. indeks antropopresji, IA), uwzględniający m.in. bliskość dróg i zabudowań, położenie jeziora w mieście, płytkość zbiornika, natężenie ruchu turystycznego oraz status ochrony terenu. Wykazano statystycznie istotną, dodatnią korelację między wartością tego wskaźnika a liczbą mikrowłókien w wodzie (p = 0,007) – im wyższa presja człowieka, tym więcej mikrowłókien znajdowano w jeziorze [1][2, rozdz. 3.2].

Obszary chronione nie dają pełnej ochrony

Jeziora położone na terenach chronionych wykazywały istotnie niższy poziom zanieczyszczenia mikrowłóknami niż jeziora miejskie i nieobjęte ochroną, co wskazuje, że taka forma ochrony przynosi realny efekt. Badacze podkreślają jednak, że nie stanowi ona szczelnej bariery – mikrowłókna wykryto nawet w odizolowanych, głęboko położonych zbiornikach, takich jak jezioro Hańcza, liczące ponad 100 metrów głębokości. Autorzy wskazują, że część zanieczyszczeń mogła dotrzeć tam wraz z wiatrem i opadami atmosferycznymi – zjawisko to opisywane jest już w literaturze naukowej jako istotna droga transportu mikroplastiku do odległych zbiorników wodnych [1][2, rozdz. 3.2].

Publikacja w czasopiśmie Elsevier

Wyniki badań ukazały się w „Chemosphere” (tom 410, artykuł 145021) – międzynarodowym czasopiśmie naukowym wydawanym od 1972 roku przez Elsevier. Czasopismo poświęcone jest badaniom nad chemikaliami w środowisku i obejmuje m.in. zagadnienia identyfikacji, występowania, losu środowiskowego, ekotoksykologii oraz metod oczyszczania i remediacji zanieczyszczeń w biosferze, hydrosferze, litosferze i atmosferze [2][3]. Artykuł został udostępniony w otwartym dostępie na licencji CC BY-NC-ND, dzięki czemu jest bezpłatnie dostępny dla każdego czytelnika [2].

Czasopismo jest indeksowane w bazie Scopus, w której osiąga wysoki wskaźnik CiteScore (ok. 11,7) oraz plasuje się w pierwszym kwartylu (Q1) w kategoriach takich jak chemia środowiskowa i inżynieria środowiska, co odzwierciedla jego istotną pozycję pod względem cytowań w naukach o środowisku [4]. „Chemosphere” należy do grona najdłużej wydawanych i najbardziej rozpoznawalnych czasopism z zakresu chemii i inżynierii środowiska na świecie, publikując prace oryginalne, przeglądowe oraz numery specjalne poświęcone aktualnym zagadnieniom środowiskowym [3].

Zespół badawczy

Autorami publikacji są: mgr inż. Zuzanna Abdeldayem, dr inż. Karolina Olszewska (autorka korespondencyjna), mgr inż. Piotr Radomski oraz dr hab. Tomasz Runka, prof. PP – wszyscy z Wydziału Inżynierii Materiałowej i Fizyki Technicznej Politechniki Poznańskiej (Instytut Badań Materiałowych i Inżynierii Kwantowej) – a także dr hab. Anita Kaliszewicz, prof. UKSW, dr Kamil Karaban i dr inż. Agnieszka Poniatowska z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Zespół z PUT odpowiadał m.in. za pomiary i analizę spektroskopową metodą Ramana, natomiast badacze z UKSW – za analizę środowiskową i ocenę presji człowieka na badane zbiorniki [2].

Badania były częściowo finansowane w ramach projektu badawczego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (nr 0511/SBAD/2651) [2].

Źródła

1. Krzysztof Petelczyc, Co zostaje po praniu? Polscy naukowcy tropią mikrowłókna w jeziorach, Nauka w Polsce, 21.07.2026: https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C114025%2Cco-zostaje-po-praniu-polscy-naukowcy-tropia-mikrowlokna-w-jeziorach.html
2. Z. Abdeldayem, K. Olszewska, P. Radomski, A. Kaliszewicz, K. Karaban, A. Poniatowska, T. Runka, Microplastic footprints in freshwater ecosystems: Raman spectroscopy of microplastics as indicator of anthropopressure in Northeastern Poland's lakes, Chemosphere 410 (2026), 145021: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0045653526001980?via%3Dihub (DOI: 10.1016/j.chemosphere.2026.145021). Odnośniki do konkretnych rozdziałów wskazują numerację podaną w treści oryginalnej publikacji.
3. Oficjalna strona czasopisma „Chemosphere" (Elsevier, ScienceDirect) – zakres tematyczny i informacje wydawnicze: https://www.sciencedirect.com/journal/chemosphere/publish/guide-for-authors oraz https://shop.elsevier.com/journals/chemosphere/0045-6535

4. Dane bibliometryczne czasopisma „Chemosphere" (CiteScore, SJR, h-index): https://researcher.life/journal/chemosphere/176